Καθολική απαγόρευση εγκατάστασης νέων αιολικών πάρκων στα περισσότερα νησιά του Αιγαίου προβλέπει το νέο ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας που έθεσε σε δημόσια διαβούλευση το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, επιχειρώντας να αλλάξει εκ βάθρων τον τρόπο με τον οποίο θα αναπτύσσονται στο εξής τα έργα ΑΠΕ στη χώρα.
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τα νησιά με έκταση κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, όπου πλέον απαγορεύεται η χωροθέτηση νέων αιολικών πάρκων. Η συγκεκριμένη πρόβλεψη αφήνει εκτός σχεδιασμού σχεδόν το σύνολο των Κυκλάδων, με μοναδικές εξαιρέσεις την Άνδρο και τη Νάξο, ενώ στα Δωδεκάνησα δυνατότητα ανάπτυξης παραμένει ουσιαστικά μόνο στη Ρόδο και την Κάρπαθο.
Η εξέλιξη αυτή θεωρείται ιστορική για τον ενεργειακό σχεδιασμό της χώρας, καθώς για πρώτη φορά εισάγονται τόσο σαφείς γεωγραφικοί αποκλεισμοί για τις ανεμογεννήτριες, αλλά και ένα πλέγμα αυστηρών περιβαλλοντικών, χωροταξικών και αισθητικών περιορισμών που αλλάζουν συνολικά τον χάρτη των επενδύσεων στις ΑΠΕ.
Το νέο πλαίσιο έρχεται ύστερα από χρόνια έντονων αντιδράσεων από τοπικές κοινωνίες, φορείς και περιβαλλοντικές οργανώσεις, που κατήγγειλαν υπερσυγκέντρωση αιολικών έργων σε μικρά νησιά και ορεινές περιοχές με ιδιαίτερο φυσικό και πολιτιστικό χαρακτήρα. Νησιά όπως η Τήνος, η Σκύρος και η Αμοργός είχαν βρεθεί στο επίκεντρο έντονων συγκρούσεων γύρω από τον σχεδιασμό μεγάλων ενεργειακών επενδύσεων, με κατοίκους και τοπικές αρχές να ζητούν αυστηρότερη προστασία του τοπίου και του τουριστικού προϊόντος.
Τα 15 νησιά όπου θα επιτρέπονται νέα αιολικά πάρκα
Με βάση το νέο χωροταξικό, δυνατότητα ανάπτυξης νέων αιολικών εγκαταστάσεων διατηρείται μόνο στα μεγαλύτερα νησιά της χώρας. Πρόκειται για:
Κρήτη
Εύβοια
Λέσβος
Χίος
Λήμνος
Σάμος
Κέρκυρα
Κεφαλονιά
Ζάκυνθος
Λευκάδα
Θάσος
Κάρπαθος
Ρόδος
Άνδρος
Νάξος
Για όλα τα υπόλοιπα μικρότερα νησιά τίθεται ουσιαστικά «φρένο» στην ανάπτυξη νέων αιολικών έργων.
Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, η επιλογή αυτή συνδέεται με την ανάγκη προστασίας των μικρών νησιωτικών οικοσυστημάτων, αλλά και με την προσπάθεια αποσυμφόρησης περιοχών που ήδη δέχονται ισχυρές πιέσεις από:
- τον τουρισμό,
- την οικιστική ανάπτυξη,
- τις ενεργειακές υποδομές,
- την αυξημένη περιβαλλοντική επιβάρυνση.
Παρόλα αυτά, το πλαίσιο αφήνει ανοιχτό «παράθυρο» εξαιρέσεων για ειδικές περιπτώσεις δημοσίου συμφέροντος, όπως:
- ανάγκες ενεργειακής επάρκειας,
- έργα ασφάλειας δικτύου,
- μονάδες αφαλάτωσης,
- ενεργειακές ανάγκες μη διασυνδεδεμένων νησιών.
- Νέοι αυστηροί περιορισμοί σε βουνά και προστατευόμενες περιοχές
Οι αλλαγές δεν περιορίζονται μόνο στις νησιωτικές περιοχές. Το νέο χωροταξικό εισάγει για πρώτη φορά οριζόντια απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών πάρκων σε υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων. Η ρύθμιση αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς επηρεάζει άμεσα πολλές περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας που μέχρι σήμερα θεωρούνταν κατάλληλες για ανάπτυξη αιολικών λόγω του υψηλού αιολικού δυναμικού τους. Παράλληλα, εκτός σχεδιασμού τίθενται και τα λεγόμενα «απάτητα βουνά», δηλαδή ορεινές ενότητες χωρίς εκτεταμένες οδικές διανοίξεις ή έντονη ανθρώπινη παρέμβαση.
Στις περιοχές που προστατεύονται περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων:
- τα Λευκά Όρη,
- ο Σμόλικας,
- η Τύμφη,
- τα Άγραφα,
- ο Ταΰγετος,
- ο Πάρνωνας,
- η Δίκτη.
Το υπουργείο υποστηρίζει ότι το όριο των 1.200 μέτρων δεν επιλέχθηκε αυθαίρετα, αλλά βασίζεται σε επιστημονικά δεδομένα που συνδέονται με την προστασία των αλπικών οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας.
Οι τρεις βασικοί «κόφτες» για τα αιολικά
Το νέο πλαίσιο στηρίζεται ουσιαστικά σε τρεις βασικούς περιορισμούς για την ανάπτυξη αιολικών έργων.
1. Χαμηλό αιολικό δυναμικό
Δεν επιτρέπεται η εγκατάσταση αιολικών σε περιοχές όπου η μέση ένταση ανέμου είναι κάτω από 4 μέτρα ανά δευτερόλεπτο. Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, δεν έχει νόημα να επιβαρύνεται περιβαλλοντικά μια περιοχή όταν η ενεργειακή απόδοση θεωρείται περιορισμένη.
2. Υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων
Η δεύτερη μεγάλη απαγόρευση αφορά τα μεγάλα υψόμετρα, όπου πλέον αποκλείεται η εγκατάσταση ανεμογεννητριών ανεξαρτήτως δυναμικού.
3. Περιοχές Natura και Ζώνες Ειδικής Προστασίας
Σημαντικά αυστηρότερο γίνεται και το καθεστώς στις περιοχές Natura και κυρίως στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας για την ορνιθοπανίδα. Η εγκατάσταση αιολικών θα απαγορεύεται κατ’ αρχήν, εκτός εάν:
- προβλέπεται ρητά από ειδική περιβαλλοντική μελέτη,
- υπάρχει πολύ υψηλό αιολικό δυναμικό.
Σύμφωνα με το υπουργείο, ήδη μέχρι σήμερα περίπου δύο στα τρία έργα σε τέτοιες περιοχές απορρίπτονταν κατά την περιβαλλοντική αξιολόγηση.
Νέο τοπίο και για τα φωτοβολταϊκά
Σημαντικές αλλαγές προβλέπονται και για τα φωτοβολταϊκά έργα.
Για πρώτη φορά απαγορεύεται η εγκατάστασή τους:
- σε περιοχές Natura 2000,
- σε δάση και δασικές εκτάσεις,
- στα «απάτητα βουνά»,
- σε περιοχές με αναβαθμίδες.
Αντίθετα, εξακολουθεί να επιτρέπεται η ανάπτυξή τους σε γη υψηλής παραγωγικότητας, κάτι που ήδη προκαλεί συζητήσεις και αντιδράσεις σε αγροτικές περιοχές. Παράλληλα, εισάγονται νέοι κανόνες αισθητικής και χωρικής ένταξης των έργων, με:
- υποχρεωτικές μελέτες θέασης,
- περιορισμούς στην οπτική όχληση,
- αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς,
- ειδικούς όρους κοντά σε αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία.
Η πρόβλεψη για τις «μελέτες θέασης» θεωρείται μία από τις σημαντικότερες νέες παρεμβάσεις, καθώς επιχειρεί να αντιμετωπίσει για πρώτη φορά το ζήτημα της αλλοίωσης του τοπίου από μεγάλες ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Τα όρια κάλυψης και ο έλεγχος της υπερσυγκέντρωσης
Το νέο χωροταξικό επιχειρεί παράλληλα να περιορίσει τη μαζική συγκέντρωση έργων ΑΠΕ σε συγκεκριμένες περιοχές.
Για τα αιολικά διατηρείται το ανώτατο όριο κάλυψης έως: 8% ανά Δημοτική Ενότητα.
Για τα φωτοβολταϊκά τίθεται: μέγιστο ποσοστό κάλυψης 1,5% ανά Περιφερειακή Ενότητα. Η λογική του υπουργείου είναι να αποτραπεί η δημιουργία «ενεργειακών ζωνών υπερκορεσμού», όπου η ανάπτυξη έργων ξεπερνά τη φέρουσα ικανότητα μιας περιοχής. Εκτός περιορισμών ώριμες επενδύσεις άνω των 50 GW. Παρά τη σαφή αυστηροποίηση του πλαισίου, η άμεση επίδραση στον σημερινό επενδυτικό χάρτη φαίνεται περιορισμένη.
Ο λόγος είναι ότι εξαιρούνται από τους νέους περιορισμούς:
- έργα που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία,
- έργα με όρους σύνδεσης,
- έργα με Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ),
- επενδύσεις που είχαν καταθέσει πλήρη φάκελο αδειοδότησης έως τις 20 Μαΐου.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε το ΥΠΕΝ: περισσότερα από 50 GW έργων παραμένουν εκτός περιορισμών,
περίπου 18 GW βρίσκονται ήδη σε λειτουργία. Πρόκειται για ένα τεράστιο ενεργειακό χαρτοφυλάκιο που υπερβαίνει πολλαπλάσια τη σημερινή ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας.
Οι αντιδράσεις της αγοράς
Το νέο σχέδιο προκάλεσε ήδη ισχυρές αντιδράσεις τόσο από τον κλάδο των αιολικών όσο και από εκείνον των φωτοβολταϊκών.
Οι εκπρόσωποι της αιολικής αγοράς θεωρούν ότι:
- το όριο των 1.200 μέτρων είναι υπερβολικά αυστηρό,
- ο αποκλεισμός των μικρών νησιών ανατρέπει μακροχρόνιους επενδυτικούς σχεδιασμούς,
- χάνονται περιοχές με από τα υψηλότερα αιολικά δυναμικά της χώρας.
Παράλληλα, υποστηρίζουν ότι τα νησιά του Αιγαίου θα έπρεπε να παραμείνουν στρατηγικός χώρος ανάπτυξης ΑΠΕ, ιδιαίτερα μετά τις νέες ηλεκτρικές διασυνδέσεις.
Αντίστοιχες επιφυλάξεις εκφράζονται και από την αγορά των φωτοβολταϊκών, κυρίως για:
- τους περιορισμούς σε δασικές εκτάσεις,
- τις προβλέψεις για βοσκήσιμες γαίες,
- την αβεβαιότητα γύρω από τις νέες μελέτες θέασης.
Η δύσκολη ισορροπία κυβέρνησης και επενδύσεων
Η κυβέρνηση επιχειρεί ουσιαστικά να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο αντικρουόμενες πιέσεις: από τη μία, την ανάγκη επιτάχυνσης της πράσινης μετάβασης και προσέλκυσης επενδύσεων,
από την άλλη, την αυξανόμενη κοινωνική και περιβαλλοντική πίεση απέναντι στην ανεξέλεγκτη ανάπτυξη έργων ΑΠΕ.
Το μεγάλο ερώτημα που παραμένει είναι αν το νέο χωροταξικό θα αλλάξει ουσιαστικά τον τρόπο ανάπτυξης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στη χώρα ή αν τελικά θα λειτουργήσει κυρίως ως πλαίσιο για τις επόμενες γενιές επενδύσεων, αφήνοντας ανεπηρέαστο το μεγαλύτερο μέρος των έργων που έχουν ήδη δρομολογηθεί.
