Η Κομισιόν ετοιμάζει γραμμή άμυνας για την πιθανότητα ενεργειακού σοκ από τη Μέση Ανατολή

Τα μέτρα που περιλαμβάνονται στο σχέδιο αφορούν επιδόματα, αλλά και ειδικά μέτρα στήριξης της βιομηχανίας, χωρίς πάντως θεαματικές πρωτοβουλίες

Ένα λεπτομερές εγχειρίδιο για τη διαχείριση των οικονομικών επιπτώσεων από την κρίση στη Μέση Ανατολή ετοιμάζει η Κομισιόν για να τεθεί στην άτυπη Σύνοδο Κορυφής στην Κύπρο στις 13 Μαΐου.

Το ERTnews που είδε το προσχέδιο του εγχειριδίου (playbook) έχει στόχο να περιορίσει τις πιέσεις στις τιμές των καυσίμων και να δώσει στην ΕΕ τα «όπλα» για να αντιμετωπίσει παρόμοιες καταστάσεις στο μέλλον.

Τα μέτρα που περιλαμβάνονται στο σχέδιο αφορούν επιδόματα μέχρι και ειδικά μέτρα στήριξης της βιομηχανίας. Σε γενικές γραμμές δεν υπάρχουν θεαματικές πρωτοβουλίες, αλλά μια σχετικά σφιχτή τεχνοκρατική γραμμή για συντονισμό πολιτικών, προστασία καταναλωτών και επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης. Η ΕΕ σχεδιάζει να αξιοποιήσει υφιστάμενα εργαλεία και χρηματοδοτικούς μηχανισμούς.

Εξάλλου, όπως αναφέρει και η Κομισιόν, πρόκειται για τη δεύτερη μεγάλη κρίση έπειτα από αυτή που έφερε ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, καθώς η Ευρώπη παραμένει -όπως και το 2022 με το ξέσπασμα του πολέμου- εξαρτημένη από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Μόνο το 2025 οι εισαγωγές προϊόντων ενέργειας έφτασαν τα 336,7 δισ. ευρώ, ενώ από την έναρξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή έχουν προστεθεί 22 δισ. ευρώ στο κόστος εισαγωγών.

Το προσχέδιο περιλαμβάνει πέντε άξονες δράσης: ενισχυμένος συντονισμός μεταξύ κρατών-μελών, προστασία καταναλωτών και βιομηχανίας, εξοικονόμηση και υποκατάσταση ορυκτών καυσίμων, αναβάθμιση του ενεργειακού συστήματος και κινητοποίηση επενδύσεων.

Συντονισμός μεταξύ κρατών-μελών
Η Κομισιόν θέλει να αποφύγει το σενάριο όπου όλα τα κράτη-μέλη θα γεμίζουν ταυτόχρονα τις αποθήκες φυσικού αερίου, πυροδοτώντας νέο κύμα ανατιμήσεων. Αντίθετα προβλέπει στενή παρακολούθηση του χρονοδιαγράμματος αγορών και τη χρήση της ευελιξίας στον στόχο πλήρωσης αποθηκών μέχρι και κατά 10%, με πιθανή επιπλέον αύξηση του επιτρεπόμενου περιθωρίου έως 5% εάν παραμείνουν δυσμενείς οι συνθήκες αγοράς.

Ακόμη προβλέπει ότι ως τον Μάιο θα χαρτογραφήσει τις ευρωπαϊκές διϋλιστηριακές δυνατότητες, δίνοντας έμφαση στα καύσιμα της αεροπλοΐας.

Προστασία καταναλωτών και βιομηχανίας
Η Κομισιόν καλεί τα κράτη-μέλη να αξιοποιήσουν πλήρως το υφιστάμενο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την προστασία των καταναλωτών, με στοχευμένα επιδόματα εισοδήματος, ενεργειακά κουπόνια για ευάλωτα νοικοκυριά, κοινωνικά τιμολόγια, μειώσεις ειδικών φόρων κατανάλωσης στην ηλεκτρική ενέργεια, καθώς και μείωση ΦΠΑ για επενδύσεις σε αντλίες θερμότητας, φωτοβολταϊκά σε στέγες, ηλιακούς θερμοσίφωνες και μικρές μπαταρίες.

Ειδικές προβλέψεις γίνονται για μικρομεσαίες και τις ενεργοβόρες μονάδες, ενώ προαναγγέλλεται και ένα Προσωρινό Πλαίσιο (Temporary Framework) έκτακτων μέτρων κρατικών ενισχύσεων για τους κλάδους που πλήττονται περισσότερο από τις αυξήσεις τιμών.

Εξοικονόμηση και υποκατάσταση ορυκτών καυσίμων
Στο τραπέζι μπαίνουν και πάλι τα μέτρα του 2022, κατά το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία, για εξοικονόμηση ενέργειας με έμφαση σε παρεμβάσεις άμεσης απόδοσης σε κτίρια, βιομηχανία και μεταφορές.

Στον κατάλογο θα περιλαμβάνονται από μέτρα για την αντικατάσταση λεβήτων πετρελαίου και αερίου με αντλίες θερμότητας έως τη στροφή στη γεωθερμική ενέργεια και την ηλιοθερμία. Πάντως η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι η ανάπτυξη της αγοράς για το υδρογόνο υπολείπεται των προσδοκιών και προαναγγέλλει σε αυτόν τον τομέα μέτρα.

Αναβάθμιση του ενεργειακού συστήματος
Η Κομισιόν ζητά επιτάχυνση των ενεργειών για την οργάνωση του ρυθμιστικού πλαισίου για να επιταχυνθεί η ανάπτυξη ΑΠΕ, αποθήκευσης και διασυνδέσεων. Παράλληλα, προαναγγέλλεται ένα Σχέδιο Δράσης για τον Εξηλεκτρισμό (Electrification Action Plan) εντός του β΄ τριμήνου του 2026. Ακόμη, η Κομισιόν θα εντοπίσει σταθμούς παραγωγήςπου πλησιάζουν στο τέλος του κύκλου ζωής τους, ώστε να επανενεργοποιηθούν (repowering) και να αυξήσουν γρήγορα τη διαθέσιμη καθαρή ισχύ.

Στο ρυθμιστικό επίπεδο, ετοιμάζεται στοχευμένη νομοθετική πρόταση για τις χρεώσεις δικτύου (network charges) και τη φορολογία ενέργειας, με στόχο τη δομική μείωση του μη ενεργειακού σκέλους στους λογαριασμούς.

Κινητοποίηση επενδύσεων
Τέλος και σε ό,τι αφορά το χρηματοδοτικό σκέλος, η Κομισιόν υπενθυμίζει ότι η ενεργειακή μετάβαση απαιτεί επενδύσεις της τάξης των 660 δισ. ευρώ κάθε χρόνο μέχρι το 2030, ποσό που καθιστά απαραίτητη τη μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων και όχι μόνο δημόσιων πόρων.

Παραμένουν διαθέσιμα σημαντικά κονδύλια από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, ύψους 184 δισ. ευρώ, και από τα Ταμεία Συνοχής, ύψους 38 δισ. ευρώ, αλλά αναγνωρίζει ότι το κρίσιμο ζητούμενο είναι η ταχύτητα και η στόχευση της υλοποίησης.

Σε κάθε περίπτωση σχεδιάζεται μια Σύνοδο για τις Επενδύσεις στην Καθαρή Ενέργεια εντός του 2026, με τη συμμετοχή θεσμικών επενδυτών, βιομηχανίας, αναδόχων έργων και δημόσιων χρηματοδοτικών φορέων.