Του Θάνου Πλεύρη, υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου
H Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον ένα σενάριο του μέλλοντος, αλλά μια πραγματικότητα που αλλά-ζει τον τρόπο λειτουργίας των κρατών, των οικονομιών και των κοινωνιών. Από την υγεία και την εκπαίδευση μέχρι την άμυνα και τη δημόσια διοίκηση, η AI διαμορφώνει νέα δεδομένα τα οποία καμία σύγχρονη χώρα δεν μπορεί να αγνοήσει. Το ίδιο ισχύει και για τη μεταναστευτική πολιτική, έναν τομέα που απαιτεί μεγαλύτερη ταχύτητα, καλύτερη οργάνωση και αυξημένη δυνατότητα πρόβλεψης απέναντι σε σύνθετες και διαρκώς μεταβαλλόμενες προκλήσεις.
Για πολλά χρόνια, η Ευρώπη αντιμετώπισε τη μετανάστευση μέσα από ένα ιδεολογικό και βαθιά αφελές πρίσμα, το οποίο αγνοούσε συστηματικά τις πραγματικές διαστάσεις του προβλήματος. Κυριάρχησε η αντίληψη ότι οι μεταναστευτικές ροές αποτελούν μια περίπου αναπόφευκτη συν-θήκη, την οποία τα ευρωπαϊκά κράτη όφειλαν απλώς να διαχειρίζονται. Κάθε συζήτηση για αποτελεσματική φύλαξη των συνόρων αντιμετωπιζόταν ως ιδεολογικό ανάθεμα, ενώ η έννοια της εθνικής κυριαρχίας συχνά παρουσιαζόταν ως ξεπερασμένη ή ακόμη και ύποπτη. Έτσι, η Ευρώπη οδηγήθηκε σταδιακά στην επικίνδυνη αυταπάτη, ότι μπορεί να υπάρξει κοινωνική συνοχή, ασφάλεια και σταθερότητα χωρίς πραγματικό έλεγχο του ποιος εισέρχεται στο έδαφός της.
Το αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής υπήρξε ορατό σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η παράνομη μετανάστευση διογκώθηκε, τα δίκτυα διακινητών ισχυροποιήθηκαν και η αίσθηση ότι τα κράτη αδυνατούν να ελέγξουν ποιος βρίσκεται στο έδαφός τους άρχισε να διαβρώνει την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους θεσμούς και την ίδια την ικανότητα των κυβερνήσεων να ασκούν κυριαρχία. Και όσο η Ευρώπη δίσταζε να μιλήσει καθαρά για τα όριά της και την προστασία τους, τα κυκλώματα διακινητών δυνάμωναν πάνω σε αυτή την αμηχανία. Σταδιακά, όμως, η ίδια η εξέλιξη των πραγμάτων κατέρριψε τις αυταπάτες των προηγούμενων ετών και υποχρέωσε την Ευρώπη να επανεξετάσει τη στάση της απέναντι στο μεταναστευτικό. Μαζί με αυτή τη μεταβολή της πολιτικής αντίληψης, κατέστη αναγκαία και μια διαφορετική επιχειρησιακή προσέγγιση.
Απέναντι σε διαρκώς μεταβαλλόμενες μεταναστευτικές πιέσεις, οργανωμένα δίκτυα διακινητών και σύνθετες υβριδικές απειλές, τα μέσα και οι αντιλήψεις προηγούμενων δεκαετιών δεν επαρκούν πλέον. Σε αυτή τη νέα συνθήκη, η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης δεν αποτελεί πολυτέλεια. Αποτελεί αναγκαιότητα.
Τα σύγχρονα εργαλεία AI δίνουν τη δυνατότητα στα κράτη να εντοπίζουν ύποπτες διαδρομές, να αναλύουν πρότυπα παράνομης μετακίνησης, να αποδομούν δίκτυα διακινητών και να επιταχύνουν τις διαδικασίες ελέγχου ασφαλείας. Μέσα από προηγμένα συστήματα ανάλυσης εικόνας και δεδομένων, οι αρμόδιες αρχές μπορούν σε ελάχιστο χρόνο να αξιολογούν πληροφορίες που μέχρι πριν λίγα χρόνια απαιτούσαν εβδομάδες ή ακόμη και μήνες επεξεργασίας.
Πέρα όμως από το επιχειρησιακό σκέλος της ασφάλειας και της φύλαξης των συνόρων, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επιταχύνει τη διάκριση ανάμεσα σε όσους δικαιούνται διεθνή προστασία και σε όσους χρησιμοποιούν τη διαδικασία ασύλου ως μέσο παράνομης παραμονής στην Ευρώπη και να ενισχύσει ουσιαστικά τη διαδικασία αξιολόγησης αιτημάτων ασύλου, τη διασταύρωση στοιχείων και την αποτελεσματικότερη κατανομή επιχειρησιακών πόρων. Σε μια εποχή όπου τα κυκλώματα παράνομης διακίνησης αξιοποιούν ήδη την τεχνολογία με ολοένα πιο εξελιγμένο τρόπο, τα κράτη δεν μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν με μέσα και λογικές προηγούμενων δεκαετιών. Η Ελλάδα οφείλει να αξιοποιήσει αυτές τις δυνατότητες με αποφασιστικότητα, σοβαρότητα και πλήρη επίγνωση των νέων προκλήσεων ασφαλείας που διαμορφώνονται διεθνώς. Η χρήση σύγχρονων τεχνολογιών στα σύνορα, στις διαδικασίες screening, στην αξιολόγηση κινδύνου και στην ανάλυση πληροφοριών ενισχύει ουσιαστικά την επιχειρησιακή ικανότητα του κράτους. Σε μια περίοδο ακραίας γεωπολιτικής αστάθειας, η δυνατότητα να γνωρίζεις ποιος εισέρχεται στη χώρα σου, από πού προέρχεται και αν συνδέεται με επικίνδυνα δίκτυα δεν αποτελεί επιλογή. Αποτελεί στοιχειώδη υποχρέωση ενός οργανωμένου κράτους απέναντι στην ασφάλεια και την κυριαρχία του.
Βεβαίως, η τεχνολογία δεν μπορεί να υποκαταστήσει την πολιτική βούληση. Καμία τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να προστατεύσει τα σύνορα μιας χώρας εάν το ίδιο το κράτος δεν έχει αποφασίσει ότι τα σύνορά του πρέπει πράγματι να προστατευθούν. Η τεχνολογία είναι εργαλείο. Η πολιτική απόφαση είναι εκείνη που καθορίζει τον τρόπο, τα όρια και τον σκοπό της χρήσης της.
Το μεγάλο διακύβευμα της επόμενης δεκαετίας θα είναι αν η Ευρώπη επιμείνει με συνέπεια στην υπεράσπιση της ασφάλειας, της συνοχής και της κυριαρχίας της ή αν θα επιστρέψει στις αυταπάτες του παρελθόντος. Και σε αυτή τη μάχη, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει έναν από τους ισχυρότερους συμμάχους της, αρκεί να χρησιμοποιηθεί με συνέπεια και σαφή στρατηγικό στόχο. Γιατί στο τέλος της ημέρας, καμία τεχνολογία δεν μπορεί να υποκαταστήσει αυτό που βρίσκεται στον πυρήνα κάθε ισχυρού κράτους: τη βούληση να προστατεύσει τα σύνορά του, την ασφάλεια των πολιτών του και την εθνική του κυριαρχία.
