Τις βασικές διατάξεις του νομοσχεδίου για την ισότητα στις αμοιβές ανδρών και γυναικών για όμοια εργασία παρουσίασε στη Διαρκή Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων της Βουλής η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκη Κεραμέως. Η παρέμβασή της επικεντρώθηκε στο μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών, στις νέες υποχρεώσεις που εισάγονται για τις επιχειρήσεις, στα δικαιώματα των εργαζομένων και στις πρόσθετες ρυθμίσεις που περιλαμβάνει το νομοσχέδιο.
Η υπουργός τοποθέτησε τη συζήτηση στο πλαίσιο της πορείας της αγοράς εργασίας τα τελευταία χρόνια, αναφέροντας τη μείωση της ανεργίας κατά περίπου 10 ποσοστιαίες μονάδες, τη δημιουργία 563.000 νέων θέσεων εργασίας την τελευταία 7ετία, την αύξηση των μισθών και τις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας. Παράλληλα, τόνισε ότι παραμένουν ανοιχτά ζητήματα, με βασικό το μισθολογικό χάσμα.
Όπως είπε, «υπάρχουν ακόμα οι προκλήσεις που οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε. Και μία από αυτές είναι το μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών, χάσμα που δεν δικαιολογείται από αντικειμενικά κριτήρια. Σήμερα στη χώρα μας με βάση τα τελευταία στοιχεία οι γυναίκες αμείβονται κατά 13,4% λιγότερο από τους άνδρες. Στην Ευρώπη το ποσοστό αυτό είναι 11,1%.».
Ο βασικός πυρήνας του νομοσχεδίου
Η Νίκη Κεραμέως ανέφερε ότι ο πρώτος και κεντρικός άξονας του σχεδίου νόμου είναι η ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2023/970, με στόχο η αρχή της ίσης αμοιβής να εφαρμόζεται στην πράξη και όχι να παραμένει μια γενική θεσμική πρόβλεψη.
Στην τοποθέτησή της σημείωσε: «Ο βασικός πυρήνας του νομοσχεδίου αφορά την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής οδηγίας 2023/970 για την ενίσχυση της εφαρμογής της αρχής της ίσης αμοιβής για όμοια εργασία ή εργασία ίσης αξίας. Η αρχή αυτή δεν είναι καινούρια, υπάρχει ήδη στο σύνταγμά μας, υπάρχει στην εργατική νομοθεσία, αποτελεί θεμελιώδη κανόνα του κράτους δικαίου. Το ερώτημα είναι πώς διασφαλίζουμε ότι αυτή η αρχή εφαρμόζεται στην πράξη;»
Στο στάδιο πριν από την πρόσληψη, το νομοσχέδιο θεσπίζει κανόνες μισθολογικής διαφάνειας. Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να ενημερώνουν τους υποψηφίους, πριν από τη συνέντευξη, για την αμοιβή ή για το εύρος της αμοιβής της θέσης. Παράλληλα, οι αγγελίες εργασίας θα πρέπει να είναι ουδέτερες ως προς το φύλο και απαλλαγμένες από κάθε άλλο στοιχείο διάκρισης.
Μετά την πρόσληψη, κατά τη διάρκεια της εργασιακής σχέσης, κατοχυρώνεται το δικαίωμα ίσης αμοιβής για όμοια εργασία ή εργασία ίσης αξίας. Το σχέδιο νόμου προβλέπει ότι οι επιχειρήσεις οφείλουν να εφαρμόζουν διαφανείς μισθολογικές δομές, βασισμένες σε αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια, όπως οι δεξιότητες, η ευθύνη, η εμπειρία και οι συνθήκες εργασίας.
Οι εργαζόμενοι αποκτούν επίσης δικαίωμα πρόσβασης σε πληροφορίες για το επίπεδο των αποδοχών τους, αλλά και σε στοιχεία για τα μέσα επίπεδα αμοιβών ανά φύλο σε αντίστοιχες θέσεις εργασίας. Για τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις εισάγεται υποχρέωση παρακολούθησης και δημοσιοποίησης στοιχείων για το μισθολογικό χάσμα, ενώ προβλέπονται διαδικασίες ελέγχου και διορθωτικές παρεμβάσεις όταν εντοπίζονται αδικαιολόγητες αποκλίσεις.
Στο ίδιο πλαίσιο, προβλέπεται ότι οι εργαζόμενοι μπορούν να προσφεύγουν στην Επιθεώρηση Εργασίας και στη δικαιοσύνη, ενώ μπορούν να υποστηρίζονται από τον Συνήγορο του Πολίτη και από συνδικαλιστικές οργανώσεις.
Εργαλείο κατά του μισθολογικού χάσματος
«Η σημασία του νομοσχεδίου έγκειται στο γεγονός ότι μετατρέπει μια γενική αρχή σε ένα πρακτικά ασκούμενο δικαίωμα», ανέφερε η Νίκη Κεραμέως και πρόσθεσε: «Για δεκαετίες η ίση αμοιβή μεταξύ των φύλων για εργασία ίσης αξίας αποτελεί μια αυτονόητη αρχή. Θα έλεγε κανείς, εν έτει 2026 συζητάμε ακόμα για αυτό; Ναι, συζητάμε ακόμα για αυτό γιατί παρότι έχει σημειωθεί μια σημαντική βελτίωση στο κομμάτι αυτό, αν είμαστε ειλικρινείς πρέπει να διαπιστώσουμε ότι ναι υπάρχει ακόμα αδικαιολόγητη απόκλιση για ίδια εργασία, για εργασία ίσης αξίας».
Σύμφωνα με την επιχειρηματολογία που ανέπτυξε, για τους εργαζομένους το νομοσχέδιο σημαίνει περισσότερη προστασία, μεγαλύτερη ενημέρωση, δυνατότητα ουσιαστικής διεκδίκησης δικαιωμάτων, αλλά και ενίσχυση της δικαιοσύνης, του κινήτρου και της ικανοποίησης από την εργασία.
Για τις επιχειρήσεις, η υπουργός υποστήριξε ότι οι νέοι κανόνες δημιουργούν σαφέστερο πλαίσιο λειτουργίας, μειώνουν τις αμφισβητήσεις, ενισχύουν την εμπιστοσύνη στο εσωτερικό των οργανισμών και μπορούν να οδηγήσουν σε υψηλότερη αποδοτικότητα μέσα σε ένα περιβάλλον ισότητας και ασφάλειας.
Για το κράτος, ανέφερε ότι ενισχύεται η δυνατότητα παρακολούθησης των ανισοτήτων, η αξιοπιστία των θεσμών και η αποτελεσματικότερη εφαρμογή της εργατικής νομοθεσίας. Σε επίπεδο αγοράς εργασίας, χαρακτήρισε το νομοσχέδιο εργαλείο εκσυγχρονισμού, διαφάνειας, δικαιοσύνης και αξιοπιστίας.
Ξεχωριστή αναφορά έκανε στις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας, επισημαίνοντας ότι μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση δίκαιων μισθολογικών δομών με αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια. Όπως ανέφερε, το νομοσχέδιο περιλαμβάνει προσθήκη σύμφωνα με την οποία, όπου υπάρχει συλλογική σύμβαση εργασίας, τεκμαίρεται η συμμόρφωση με το πλαίσιο της οδηγίας. Διευκρίνισε ότι πρόκειται για μαχητό τεκμήριο, το οποίο, όπως είπε, στέλνει σαφές μήνυμα υπέρ των συλλογικών συμβάσεων εργασίας.
Απάντηση στις ενστάσεις για εξίσωση μισθών
Η υπουργός επιχείρησε να απαντήσει στην κριτική ή στις ερμηνείες ότι η συζήτηση για την ίση αμοιβή οδηγεί σε εξίσωση όλων των εργαζομένων ανεξαρτήτως προσόντων, εμπειρίας ή απόδοσης.
Η ίδια ανέφερε χαρακτηριστικά: «Έχω ακούσει το τελευταίο διάστημα μια λαθεμένη εντύπωση ότι η συζήτηση για το νομοσχέδιο σημαίνει ότι όλοι οι εργαζόμενοι πρέπει να αμείβονται το ίδιο. Επ΄ ουδενί. Δεν ισχύει. Το νομοσχέδιο δεν λέει εξίσωση όλων. Η οικονομία, οι επιχειρήσεις και η ίδια η έννοια της αξιοκρατίας βασίζονται στην αναγνώριση της διαφοράς σε εμπειρία, σε δεξιότητες, σε ευθύνη, σε απόδοση. Ένας εργαζόμενος με περισσότερα χρόνια εμπειρίας προφανώς μπορεί να αμείβεται περισσότερο. Ένας εργαζόμενος με περισσότερες εξειδικευμένες γνώσεις προφανώς μπορεί να αμείβεται περισσότερο. Ένας εργαζόμενος που αναλαμβάνει μεγαλύτερες ευθύνες ή επιτυγχάνει καλύτερα αποτελέσματα, φυσικά και μπορεί να αμείβεται διαφορετικά. Αυτό, όμως, που δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό είναι να υπάρχει διαφορετική αμοιβή όταν η μόνη διαφορά είναι το φύλο. Άρα, λοιπόν, η αμοιβή να διαμορφώνεται από την δουλειά σου και την αξία σου αλλά επ’ ουδενί το φύλο δεν μπορεί να παίζει ρόλο στην διαμόρφωση της αμοιβής»
Πρόσθετες ρυθμίσεις για Βαρέα και Ανθυγιεινά, ΔΥΠΑ, ΕΡΓΑΝΗ και υιοθεσίες
Πέρα από τις προβλέψεις για την ίση αμοιβή, η Νίκη Κεραμέως στάθηκε και σε σειρά επιπλέον ρυθμίσεων που εντάσσονται στο ίδιο σχέδιο νόμου.
Η υπουργός Εργασίας υπογράμμισε ότι το νομοσχέδιο προβλέπει την ένταξη στα Βαρέα και Ανθυγιεινά νοσηλευτών, βοηθών νοσηλευτών, οδηγών και βοηθών ασθενοφόρων – διασωστών που υπηρετούν στο Εθνικό Σύστημα Υγείας και στο ΕΚΑΒ και υπάγονται στο ασφαλιστικό καθεστώς του Δημοσίου.
Για τη ρύθμιση αυτή δήλωσε: «υπήρχε η εξής στρέβλωση. Για χρόνια. Για δεκαετίες. Νοσηλευτές του ιδιωτικού τομέα που υπάγονταν στα βαρέα και ανθυγιεινά και συνάδελφοι τους στον δημόσιο τομέα οι οποίοι δεν υπάγονταν. Αυτή η στρέβλωση ίσχυε για πάνω από 30 χρόνια και με αυτή την ρύθμιση που φέρνουμε πάμε να διορθώσουμε αυτή την στρέβλωση που ίσχυε για τόσα πολλά χρόνια.»
Επιπλέον, αναγνωρίζεται ο χρόνος μαθητείας των αποφοίτων των Επαγγελματικών Σχολών Μαθητείας της ΔΥΠΑ για την απόκτηση, αναβάθμιση ή επέκταση επαγγελματικών αδειών και πιστοποιήσεων. Η πρόβλεψη αυτή, όπως παρουσιάστηκε, αποσκοπεί στη διευκόλυνση της ταχύτερης ένταξης των αποφοίτων στην αγορά εργασίας και στην αναβάθμιση της επαγγελματικής εκπαίδευσης.
Στο ίδιο νομοσχέδιο δημιουργείται το Ψηφιακό Μητρώο Συλλογικών Ρυθμίσεων Εργασίας στο Π.Σ. ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ, ώστε οι συλλογικές συμβάσεις, οι συλλογικές συμφωνίες και οι διαιτητικές αποφάσεις να καταγράφονται και να υποβάλλονται ψηφιακά.
Περιλαμβάνεται ακόμη ρύθμιση που διευκολύνει την πρόσβαση των εργαζομένων στην Επιθεώρηση Εργασίας, με δυνατότητα εξ αποστάσεως συμμετοχής σε διαδικασίες επίλυσης εργατικών διαφορών, πρόταση που, όπως αναφέρθηκε, προήλθε από τη ΓΣΕΕ.
Το σχέδιο νόμου επεκτείνει επίσης την προστασία των θετών μητέρων σε περιπτώσεις διακρατικής υιοθεσίας, καθώς οι σχετικές άδειες και παροχές συνδέονται πλέον με τον πραγματικό χρόνο παράδοσης του παιδιού για φροντίδα και ανατροφή.
Ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων
Η Νίκη Κεραμέως αναφέρθηκε και στη διαδικασία επεξεργασίας του νομοσχεδίου, υποστηρίζοντας ότι προηγήθηκε εκτενής διάλογος με τους κοινωνικούς εταίρους σε κάθε νομοθετική πρωτοβουλία. Όπως είπε, στο κείμενο έχουν ήδη ενσωματωθεί πάνω από 90 διαφορετικές προτάσεις.
Συγκεκριμένα δήλωσε ότι «η μεγάλη πλειοψηφία αυτών είναι από τους εθνικούς κοινωνικούς εταίρους, τους εκπροσώπους εργαζομένων και εργοδοτών σε όλο το φάσμα ακριβώς του νομοσχεδίου, ακολούθησε η δημόσια διαβούλευση και από εκεί λάβαμε πολύτιμα σχόλια. Άρα, το νομοσχέδιο έρχεται σημαντικά βελτιωμένο χάρι ακριβώς στην πολύτιμη ανατροφοδότηση των εθνικών κοινωνικών εταίρων και της δημόσιας διαβούλευσης.»
Κλείνοντας την ομιλία της στη Βουλή, η υπουργός χαρακτήρισε το νομοσχέδιο ουσιαστική μεταρρύθμιση για τη λειτουργία της αγοράς εργασίας και απηύθυνε κάλεσμα για ευρύτερη κοινοβουλευτική στήριξη.
