Η Μεταμόρφωση του Σωτήρος. Από τις μεγαλύτερες της Χριστιανοσύνης. Γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 6 Αυγούστου, ημέρα των εγκαινίων του ομώνυμου ναού που ίδρυσε στο Θαβώρ η Αγία Ελένη, μητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου.
Ως ο «ναός που γέρνει» είναι γνωστός στους περισσότερους Θεσσαλονικείς ο ιερόςμικρός βυζαντινός ναός της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, βρίσκεται στη συμβολή των οδών Εγνατίας και Παλαιών Πατρών Γερμανού, κοντά στην Καμάρα και μεταξύ των εκκλησιών Υπαπαντής και Παναγούδας μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO.
Ο ναός ήταν αρχικά αφιερωμένος στην Παναγία. Ήταν πιθανώς ιδιωτική εκκλησία, η οποία κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας δε μετατράπηκε σε τζαμί λόγω των μικρών διαστάσεών της.
Αρχιτεκτονικά ανήκει στον σπάνιο τύπο του εγγεγραμμένου τετράκογχου: Μέσα στην τετράγωνη κάτοψη του ναού εγγράφονται τέσσερεις κόγχες. Ένας μεγάλος τρούλος καλύπτει τον ναό. Μέσα σε αυτόν βρέθηκε εντοιχισμένο νόμισμα που επιτρέπει τη χρονολόγηση του ναού στα 1350. Το 1936 προστέθηκε στα δυτικά νάρθηκας.
Ο μεγάλος σεισμός του 1978 προκάλεσε σημαντικές ζημιές στον ναό και οδήγησε σε εκτεταμένες επισκευές. Κατά τη διάρκεια αυτών βρέθηκε η αρχική θέση της Αγίας Τράπεζας και το εγκαίνιο του ναού, μια μικρή μολύβδινη λειψανοθήκη. Στη βόρεια και νότια κόγχη καθώς και γύρω από τον ναό εντοπίστηκαν τάφοι, γεγονός που δείχνει ότι το μνημείο ήταν κοιμητηριακό.
Αξιόλογες είναι οι τοιχογραφίες στο εσωτερικό του τρούλου, όπου στην κορυφή παριστάνεται η Ανάληψη του Χριστού και στη βάση του η Θεία Λειτουργία. Στην παράσταση της Θείας Λειτουργίας ο Χριστός δεν περιβάλλεται από αγγέλους, αλλά από ιεράρχες, διακόνους, ψάλτες και πιστούς. Συνεπώς εδώ δεν έχουμε την απεικόνιση της Ουράνιας Λειτουργίας, αλλά της επίγειας Θείας Λειτουργίας, όπως αυτή εξελίσσεται στην εκκλησία.
Όπως αναφέρεται στην Καινή Διαθήκη (Ματθαίου ιζ’ 1-13, Μάρκου θ’ 2-12, Λουκά θ’ 28-36), ο Χριστός πήρε μαζί του τους μαθητές του Πέτρο, Ιάκωβο και Ιωάννη και ανέβηκαν μαζί σ’ ένα βουνό, πιθανώς το Θαβώρ της Γαλιλαίας, για να προσευχηθούν. Οι τρεις μαθητές Του, κουρασμένοι από τη δύσκολη ανάβαση στο βουνό, κάθισαν να ξεκουραστούν κι έπεσαν σε βαθύ ύπνο.
Όταν ξύπνησαν, αντίκρισαν ένα απροσδόκητο και εξαίσιο θέαμα. Το πρόσωπο του Κυρίου άστραφτε σαν τον ήλιο και τα φορέματά του ήταν λευκά σαν το χιόνι. Τον περιστοίχιζαν και συνομιλούσαν μαζί Του δύο άνδρες, ο Μωυσής και ο Ηλίας, δύο από τους προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης. Ήταν η πρώτη φορά που έγινε ιδιαίτερα αισθητή από τους ανθρώπους η Θεότητα του Χριστού.
Μέχρι τον 4ο αιώνα η Μεταμόρφωση του Χριστού γιορταζόταν πριν από το Πάσχα, αλλά από την ημέρα των εγκαινίων του Ναού της Μεταμορφώσεως, τον οποίο έχτισε η Αγία Ελένη στο όρος Θαβώρ, επικράτησε ο εορτασμός του γεγονότος να γίνεται στις 6 Αυγούστου.Στις αγροτικές περιοχές συνηθίζεται ανήμερα της Μεταμόρφωσης να προσκομίζονται στις εκκλησίες για να ευλογηθούν με ειδική ευχή τα πρώτα σταφύλια της χρονιάς, τα οποία στη συνέχεια διανέμονται στο εκκλησίασμα.
Στις 6 Αυγούστου λήγουν οι «δρίμες», όπως ονομάζονται οι έξι πρώτες ημέρες του μήνα. Τις μέρες αυτές, σύμφωνα με τις λαϊκές δοξασίες, επενεργούν ανεξιχνίαστες δυνάμεις και όποιος κάνει μπάνιο στη θάλασσα κινδυνεύει να πάθει μεγάλο κακό (ίσως να συνδέεται με τα μπουρίνια και τα μελτέμια), ενώ όποιος ή όποια πλένει ρούχα αυτά κινδυνεύουν να καταστραφούν. Μόνο αν ρίξει ένα καρφί στο νερό μπορεί να «καρφώσει» τις δρίμες και να τις εξουδετερώσει.
Κανονικά η Μεταμόρφωση του Χριστού έπρεπε να εορτάζεται τον μήνα Μάρτιο, ανάλογα με το πότε εορτάζεται κάθε χρόνο το Πάσχα.
Επειδή, όμως, ο χρόνος αυτός συμπίπτει με την περίοδο της Τεσσαρακοστής και δεν θα μπορούσε να εορτασθεί πανηγυρικά, γι’ αυτό η εορτή μεταφέρθηκε την 6ην Αυγούστου.
Η ημερομηνία αυτή δεν είναι τυχαία, αφού προηγείται σαράντα ημέρες από την εορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού (14 Σεπτεμβίου), η οποία είναι σαν την Μ. Παρασκευή.
