Στο κέντρο της παλιάς πόλης της Θεσσαλονίκης, στη συμβολή των οδών Αριστοτέλους και Εγνατίας, κάτω από την αρχαία Αγορά, βρίσκεται ο ιερός ναός της Παναγίας των Χαλκέων. Τα εργαστήρια χαλκωματάδων που υπήρχαν, και συνεχίζουν να υπάρχουν στην περιοχή, έδωσαν στην εκκλησία την επωνυμία Χαλκέων.
Σύμφωνα με μαρμάρινη επιγραφή, που βρίσκεται πάνω από τη δυτική είσοδο, το μνημείο κτίστηκε το 1028 πάνω σε ειδωλολατρικό ιερό από τον Χριστόφορο, υπάλληλο της βασιλικής αυλής (πρωτοσπαθάριο) και διοικητή (κατεπάνω) της Λαγουβαρδίας. Ο τάφος του βρίσκεται στον βόρειο τοίχο του ναού.
Μετά την κατάληψη της Θεσσαλονίκης από τους Οθωμανούς το 1430 ο ναός μετατρέπεται σε τζαμί με την επωνυμία Kazancilar Camii, δηλαδή τζαμί των Χαλκωματάδων. Με την απελευθέρωση της πόλης τo 1912 καθαγιάζεται εκ νέου ως ορθόδοξος ναός. Όπως οι περισσότεροι ναοί της Θεσσαλονίκης, έτσι και η Παναγία των Χαλκέων υπέστη εκτεταμένες ζημιές από τον σεισμό του 1933, η οποίες αποκαταστάθηκαν.
Αρχιτεκτονικά, ο ναός, ο οποίος ακολουθεί πιστά την κωνσταντινοπολίτικη αρχιτεκτονική παράδοση, ανήκει στον τύπο του σύνθετου τετρακιονίου σταυροειδούς εγγεγραμμένου με τρούλο ναό.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εξωτερικές όψεις του ναού, οι οποίες ελαφρύνονται από επάλληλα καμπύλα τόξα και αψιδώματα, κόγχες και ημικυκλικούς κίονες, όπως συνηθίζεται στα μνημεία της Κωνσταντινούπολης. Ο ναός είναι κτισμένος εξολοκλήρου με τούβλα (πλίνθους), κάτι το οποίο υποδηλώνει ότι πρόκειται για ιδιαίτερα δαπανηρή κατασκευή.
Οι τοιχογραφίες του ναού δε σώζονται σε καλή κατάσταση. Σώζονται λίγες Χριστολογικές σκηνές στον κυρίως ναό (Γέννηση, Υπαπαντή, Προσκύνηση των Μάγων, Πεντηκοστή) και λειτουργικές στο ιερό βήμα, όπου η Πλατυτέρα δεομένη. Πρόκειται όμως για ένα από τα σημαντικότερα τοιχογραφικά σύνολα, το οποίο σύμφωνα με την επιγραφή ταυτίζεται χρονολογικά με την ίδρυση του ναού.
Το Τριώδιο είναι μια κινητή αλλά συγκεκριμένη χρονική περίοδος στον Χριστιανικό ημερολόγιο, από την Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου μέχρι την ημέρα του Μεγάλου Σαββάτου, μια μέρα πριν από την Κυριακή του Πάσχα. Η διάρκειά του διαφέρει κάθε χρόνο, ανάλογα με την ημερομηνία του Πάσχα.Για το 2024, το Τριώδιο είναι από τις 25 Φεβρουαρίου μέχρι τις 04 Μαΐου, συνολικά 10 εβδομάδες. Κατά τη διάρκειά του συμπεριλαμβάνονται πολλές γιορτές και εορταστικές ημέρες, όπως η Τσικνοπέμπτη, η Κυριακή της Αποκριάς, η Καθαρά Δευτέρα, η Μεγάλη Σαρακοστή, η Κυριακή των Βαΐων και η Μεγάλη Εβδομάδα.
Κατά τη διάρκεια του Τριωδίου, οι διατροφικές συνήθειες αλλάζουν σύμφωνα με τα χριστιανικά έθιμα.
Παραδείγματος χάριν, η Σαρακοστή είναι περίοδος νηστείας, η Τσικνοπέμπτη είναι η ημέρα της κρεατοφαγίας, ενώ η Κυριακή της Αποκριάς σηματοδοτεί την τελευταία μέρα κατανάλωσης κρέατος. Κατά την Κυριακή των Βαΐων, συνήθως το τραπέζι φιλοξενεί ψάρια και θαλασσινά, σύμφωνα με την εορταστική παράδοση.
Η Κυριακή του Τελώνη και Φαρισαίου υπογραμμίζει τη σημασία της ταπεινότητας, ενώ η Κυριακή του Ασώτου επικεντρώνεται στη μετάνοια και τη συγχώρεση. Η τρίτη Κυριακή, γνωστή ως Κυριακή της Απόκρεω, αναφέρεται στη Δευτέρα Παρουσία και στην αγάπη, ενώ είναι επίσης η τελευταία ημέρα που επιτρέπεται η κατανάλωση κρέατος.
Η Κυριακή της Τυροφάγου προτρέπει τους πιστούς να νηστεύουν, να συγχωρούν και να ζουν ενάρετα.
Ακολουθεί η Καθαρά Δευτέρα, που σηματοδοτεί την έναρξη της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Κατά τη διάρκειά της, οι πιστοί προετοιμάζονται με νηστεία, προσευχή και περισυλλογή για την Ανάσταση του Κυρίου. Ακολουθούν η Τσικνοπέμπτη στις 7 Μαρτίου και η Κυριακή της Αποκριάς στις 17 Μαρτίου. Τέλος, η Καθαρά Δευτέρα πέφτει φέτος στις 18 Μαρτίου.
