Μετά από ένα πολύωρο διπλωματικό θρίλερ, που ακολούθησε την άρνηση της Αθήνας και της Λευκωσίας να δεχθούν το αρχικό κείμενο, οι «27» συμφώνησαν τελικά λίγο μετά τις 2 τα ξημερώματα (ώρα Ελλάδος) της Παρασκευής 2 Οκτωβρίου 2020, για το προσχέδιο συμπερασμάτων, αναφορικά με τη στάση της ΕΕ έναντι της Τουρκίας.Στη συνέντευξη Τύπου που δόθηκε τις πρώτες πρωϊνές ώρες, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τόνισε ότι η ΕΕ θέλει να δώσει την ευκαιρία να γίνει πολιτικός διάλογος, ενώ εκφράστηκε η στήριξη στην Ελλάδα και στην Κύπρο.
Ο Σαρλ Μισέλ κάλεσε την Τουρκία να βάλει τέλος στις μονομερείς ενέργειές της και σημείωσε ότι οι δύο επόμενες εβδομάδες θα είναι σημαντικές για τη σχέση της ΕΕ με την Άγκυρα, ενώ το θέμα θα εξεταστεί εκ νέου στη Σύνοδο Κορυφής του Δεκεμβρίου. «Είμαστε έτοιμοι να χρησιμοποιήσουμε όλα τα πιθανά εργαλεία στην διάθεσή μας αν χρειαστεί», είπε, στέλνοντας έτσι σαφές μήνυμα στην Άγκυρα.Την αλληλεγγύη της ΕΕ στην Ελλάδα και στην Κύπρο τόνισε από την πλευρά της η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Ανέφερε ότι υπάρχουν δύο εργαλειοθήκες: «η μία για μια κατάσταση που δε θέλουμε – την περίπτωση δηλαδή που η Τουρκία πάλι προχωρήσει σε μονομερείς ενέργειες». Η δεύτερη εργαλειοθήκη αφορά μια πιο θετική ατζέντα, συμπλήρωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σημειώνοντας ότι η Τουρκία πρέπει να αποδείξει ότι έχει βούληση να διεξαγάγει πραγματικά εποικοδομητικό διάλογο με την ΕΕ.
Πώς ξεκίνησε το θρίλερ
Η συνεδρίαση στην Σύνοδο Κορυφής διακόπηκε για 45 λεπτά το βράδυ της Πέμπτης 1η Οκτωβρίου 2020. Στο διάστημα αυτό, πραγματοποιήθηκε συνάντηση στην οποία συμμετείχαν η Άνγκελα Μέρκελ, ο Εμανουέλ Μακρόν, ο Κυριάκο Μητσοτάκη, ο Νίκος Αναστασιάδης, η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ.
«Πολύ καρότο, όχι αρκετό μαστίγιο», είπε στο Politico Έλληνας αξιωματούχος σχετικά με τις διαπραγματεύσεις στις Βρυξέλλες.
Η ελληνική πρόταση
Όπως αναφέρει το Κυπριακό Πρακτορείο, η Αθήνα, με την πρότασή της, ζητά:
Η ΕΕ παραμένει δεσμευμένη στην δημιουργία περιβάλλοντος εμπιστοσύνης και ενός περιβάλλοντος συνεργασίας και κοινά επωφελούς συνεργασίας με την Τουρκία
Οι μονομερείς έρευνες για υδρογονάνθρακες πρέπει να τερματιστούν αμέσως
Η Τουρκία να δεσμευθεί στον διάλογο με καλή πίστη και απέχει από μονομερείς ενέργειες που θα έρθουν σε αντίθεση με τα συμφέροντα της ΕΕ και παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο και τα κυριαρχικά δικαιώματα των Κρατών Μελών – κάτι το οποίο αποτελεί απόλυτη προϋπόθεση
Να υπάρχει η φράση: «η ΕΕ καλωσορίζει τα βήματα οικοδόμηση εμπιστοσύνης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκία και την ανακοίνωση της επανέναρξης άμεσων διερευνητικών επαφών για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ των δύο κρατών, μέσω διαπραγματεύσεων και προσφυγής στο διεθνές δικαστήριο».
Να τονίζεται ότι : «η ΕΕ επαναλαμβάνει πως μονομερείς ανακοινώσεις θαλάσσιων δικαιοδοσιών όπως στο χάρτη ‘mavi vatan’ δεν συνάδουν με το δίκαιο της θάλασσας και δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα για τρίτες χώρες».
Το αρχικό «Όχι» της Ελλάδας
Σύμφωνα με πληροφορίες στο αρχικό προσχέδιο δεν υπήρχε καμιά αναφορά για κυρώσεις στην Τουρκία. Ανέφερε, μόνο, ότι η ΕΕ είναι έτοιμη να χρησιμοποιήσει όλα τα εργαλεία και τα μέσα που έχει στη διάθεση της προκειμένου να διασφαλίσει το σεβασμό και την εδαφική ακεραιότητα της Ελλάδας και της Κύπρου. Η ελληνική πλευρά κάτι τέτοιο δεν το έκανε αποδεκτό, ενώ δεν το δέχθηκε ούτε και η Κύπρος.
Παράλληλα στο προσχέδιο επίσης προβλεπόταν και πολυμερής Σύνοδος για την Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και μια παράγραφο για την Κύπρο όπου καλείται η Άγκυρα να σταματήσει όλες τις θαλάσσιες δραστηριότητες στην περιοχή.
Ωστόσο, ανέφερε: «Υπό την προϋπόθεση ότι διατηρούνται εποικοδομητικές προσπάθειες για την αντιμετώπιση θεμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο», οι ηγέτες της ΕΕ συμφωνούν να «δρομολογήσουν μια θετική πολιτική ατζέντα ΕΕ-Τουρκίας με ιδιαίτερη έμφαση στον εκσυγχρονισμό της Τελωνειακής Ένωσης και τη διευκόλυνση του εμπορίου» καθώς και «υψηλού επιπέδου διαλόγους» και «συνεχή συνεργασία σε θέματα μετανάστευσης σύμφωνα με τη δήλωση ΕΕ-Τουρκίας για το 2016».Επίσης το προσχέδιο ζητούσε, επίσης, «πολυμερή διάσκεψη για την Ανατολική Μεσόγειο» και αναθέτει στον ανώτατο διπλωμάτη της Ζοζέπ Μπορέλ να επεξεργαστεί τις λεπτομέρειες. Το κείμενο «χαιρετίζει επίσης τα πρόσφατα βήματα οικοδόμησης εμπιστοσύνης από την Ελλάδα και την Τουρκία».
Από την πλευρά της, η γερμανίδα καγκελάριος Μέρκελ δεν επιθυμεί να υπάρξει αναφορά σε κυρώσεις, επικαλούμενη μεταξύ άλλων τη συμφωνία που ανακοινώθηκε νωρίτερα περί μηχανισμού απεμπλοκής (deconfliction mechanism) μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας υπό την αιγίδα του ΝΑΤΟ. Η κυρία Μέρκελ, προσερχόμενη στη Σύνοδο Κορυφής, δήλωσε ότι «θέλουμε εποικοδομητική σχέση με την Τουρκία» και τάχθηκε κατά των κυρώσεων.Η Αθήνα και η Κύπρος έκριναν ότι το πρώτο προσχέδιο, που κυκλοφόρησε γύρω στις 6 το απόγευμα τοπική ώρα, δεν ήταν ικανοποιητικό. Η ελληνική πλευρά ζήτησε τροποποιήσεις «ώστε να αντικατοπτρίζει πιο πλήρως τις ελληνικές θέσεις», σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές.
Στη σύνοδο μίλησε πρώτη η Γερμανίδα καγκελάριος, ως προεδρεύουσα χώρα, ενώ αμέσως μετά το λόγο πήραν ο πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Αναστασιάδης και ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης. Λίγες ώρες πριν ξεκινήσει η Σύνοδος, ο πρόεδρος της Τουρκίας χρησιμοποιούσε προκλητική ρητορική, με την ελληνική πλευρά να διαμηνύει σε όλους τους τόνους ότι δεν θα δεχθεί τετελεσμένα στην Ανατολική Μεσόγειο.
