Στο επίκεντρο της συζήτησης στην Επιτροπή Συνταγματικής Αναθεώρησης της Βουλής βρέθηκε το άρθρο 16, με τη Νέα Δημοκρατία και το ΠΑΣΟΚ να εμφανίζονται πιο κοντά από ποτέ στο ζήτημα της λειτουργίας μη κρατικών πανεπιστημίων.
Η πολιτική σύγκλιση, ωστόσο, δεν σημαίνει και πλήρη ταύτιση. Η ΝΔ ζητά αναθεώρηση του άρθρου 16 ώστε να επιτραπεί η συνύπαρξη δημόσιων και ιδιωτικών ή μη κρατικών μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων. Το ΠΑΣΟΚ, από την άλλη, δηλώνει ανοιχτό μόνο σε μη κρατικά ΑΕΙ, ζητώντας όμως ρητή συνταγματική κατοχύρωση του μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα τους.
Η διαφορά αυτή είναι πολιτικά κρίσιμη, καθώς δείχνει ότι, παρά τη θεσμική προσέγγιση των δύο κομμάτων στο θέμα, το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να διατηρήσει σαφείς αποστάσεις από ένα μοντέλο πλήρως ιδιωτικοποιημένης ανώτατης εκπαίδευσης.
Η πρόταση της ΝΔ για το άρθρο 16
Ο εισηγητής της ΝΔ Ευριπίδης Στυλιανίδης παρουσίασε την πρόταση της κυβερνητικής πλειοψηφίας, κάνοντας λόγο για αναθεώρηση του άρθρου 16 προς την κατεύθυνση της συνύπαρξης δημόσιων και ιδιωτικών ή μη κρατικών μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων.
Σύμφωνα με την πρόταση της ΝΔ, τα ιδρύματα αυτά θα ονομάζονται Νομικά Πρόσωπα Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης.
Ο κ. Στυλιανίδης υποστήριξε ότι η Ελλάδα έχει χάσει σημαντικές ευκαιρίες στον χώρο της διεθνούς τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, επικαλούμενος το παράδειγμα της Κύπρου, η οποία, όπως είπε, αποκομίζει περίπου το 6% του ΑΕΠ της από τον συγκεκριμένο τομέα.
Στο ίδιο πλαίσιο, άσκησε σκληρή κριτική σε πολιτικές δυνάμεις και συντεχνιακές αντιλήψεις που, κατά την άποψή του, κράτησαν την Ελλάδα εκτός μιας αναπτυσσόμενης εκπαιδευτικής αγοράς.
Το «ναι, αλλά» του ΠΑΣΟΚ
Από την πλευρά του ΠΑΣΟΚ, η ειδική εισηγήτρια Νάντια Γιαννακοπούλου εμφανίστηκε θετική στη λειτουργία μη κρατικών πανεπιστημίων, αλλά έθεσε ως απαράβατη προϋπόθεση τη ρητή συνταγματική κατοχύρωση του μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα τους.
Όπως υποστήριξε, η κυβερνητική πρόταση αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο λειτουργίας πανεπιστημίων με ιδιωτικό χαρακτήρα, χωρίς να περιλαμβάνει σαφή αναφορά στη μη κερδοσκοπική αποστολή τους.
Η κ. Γιαννακοπούλου προειδοποίησε ότι μια τέτοια διατύπωση μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για το κερδοσκοπικό επιχειρηματικό πανεπιστήμιο, χωρίς επαρκείς εγγυήσεις κοινωνικής αποστολής, προσβασιμότητας, πιστοποίησης και ανεξάρτητης εποπτείας.
Το ΠΑΣΟΚ ζητά αυστηρό πλαίσιο αδειοδότησης, εποπτεία από ανεξάρτητη αρχή και ξεκάθαρη συνταγματική αναφορά ότι τα μη κρατικά ΑΕΙ δεν θα έχουν κερδοσκοπικό χαρακτήρα.
Πολιτική εγγύτητα, αλλά όχι κοινή ψήφος
Παρότι η απόσταση ΝΔ και ΠΑΣΟΚ στο άρθρο 16 φαίνεται να έχει μειωθεί σημαντικά, το ΠΑΣΟΚ επιμένει ότι δεν θα υπερψηφίσει κανένα από τα προτεινόμενα άρθρα στην παρούσα, προτείνουσα Βουλή.
Η στάση αυτή επιτρέπει στη Χαριλάου Τρικούπη να δηλώνει θεσμικά υπέρ μιας αλλαγής στο τοπίο της ανώτατης εκπαίδευσης, χωρίς όμως να δίνει πολιτική «λευκή επιταγή» στην κυβέρνηση για το περιεχόμενο της αναθεώρησης.
Στην πράξη, το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να τοποθετηθεί ανάμεσα σε δύο πιέσεις: από τη μία, να μην εμφανιστεί αρνητικό απέναντι σε μια μεταρρύθμιση που συζητείται εδώ και δεκαετίες· από την άλλη, να μην ταυτιστεί με ένα μοντέλο που θα μπορούσε να κατηγορηθεί ως εμπορευματοποίηση της ανώτατης εκπαίδευσης.
Κατηγορηματικό «όχι» από ΣΥΡΙΖΑ και ΚΚΕ
Αντίθετα, ο ΣΥΡΙΖΑ εμφανίστηκε πλήρως αντίθετος στην αναθεώρηση του άρθρου 16 προς την κατεύθυνση των μη κρατικών πανεπιστημίων.
Ο εισηγητής του κόμματος, Θεόφιλος Ξανθόπουλος, υπογράμμισε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ υπερασπίζεται το δημόσιο πανεπιστήμιο και κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι, μέσω του σχετικού νόμου, επιχειρεί να μετατρέψει τα πρώην κολέγια σε ιδιωτικά ΑΕΙ.
Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν και η τοποθέτηση του ΚΚΕ, με την Αφροδίτη Κτενά να τονίζει ότι η ποιότητα των ελληνικών πανεπιστημίων συνδέεται με τον δημόσιο χαρακτήρα τους. Το ΚΚΕ κατηγορεί την κυβέρνηση ότι οδηγεί την ανώτατη εκπαίδευση σε περαιτέρω εμπορευματοποίηση.
Αρνητική θέση διατύπωσε και η ΝΙΚΗ, με τον Γιώργο Ρούντα να υποστηρίζει τον δημόσιο και μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης.
Υπέρ ιδιωτικών ΑΕΙ η Ελληνική Λύση
Σε διαφορετική κατεύθυνση κινήθηκε η Ελληνική Λύση, η οποία τάχθηκε υπέρ της παράλληλης λειτουργίας δημόσιων και ιδιωτικών πανεπιστημίων.
Ο Στέλιος Φωτόπουλος συνέδεσε μάλιστα την πρόταση του κόμματός του με την κατάργηση των πανελλαδικών εξετάσεων, τις οποίες χαρακτήρισε ψυχοφθόρες.
Η τοποθέτηση αυτή δείχνει ότι το θέμα του άρθρου 16 δεν δημιουργεί μόνο κλασική διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σε κυβέρνηση και αντιπολίτευση, αλλά και διαφορετικές προσεγγίσεις μέσα στον ευρύτερο χώρο της δεξιάς και της κεντροδεξιάς.
Το πραγματικό διακύβευμα
Η συζήτηση για το άρθρο 16 δεν αφορά μόνο το αν θα λειτουργήσουν μη κρατικά πανεπιστήμια στην Ελλάδα. Αφορά το ποιο μοντέλο ανώτατης εκπαίδευσης θέλει να κατοχυρώσει η χώρα για τις επόμενες δεκαετίες.
Η ΝΔ προβάλλει την ανάγκη να ανοίξει η Ελλάδα στη διεθνή εκπαιδευτική αγορά και να πάψει να χάνει φοιτητές, επενδύσεις και ευκαιρίες προς όφελος άλλων χωρών.
Το ΠΑΣΟΚ αποδέχεται την ανάγκη αλλαγής, αλλά ζητά θεσμικές ασφαλιστικές δικλείδες ώστε η ανώτατη εκπαίδευση να μη μετατραπεί σε καθαρά εμπορικό προϊόν.
Η αριστερή αντιπολίτευση, από την άλλη, βλέπει στην αναθεώρηση του άρθρου 16 τον κίνδυνο αποδυνάμωσης του δημόσιου πανεπιστημίου και ενίσχυσης εκπαιδευτικών ανισοτήτων.
Με αυτά τα δεδομένα, το άρθρο 16 αναδεικνύεται σε ένα από τα πιο πολιτικά φορτισμένα πεδία της Συνταγματικής Αναθεώρησης. Η τελική διατύπωση, εφόσον προχωρήσει η διαδικασία, θα κρίνει αν η Ελλάδα θα περάσει σε ένα νέο μοντέλο ανώτατης εκπαίδευσης με μη κρατικά ιδρύματα, αλλά και ποιες εγγυήσεις θα μπουν για να προστατευθεί ο δημόσιος και κοινωνικός χαρακτήρας της παιδείας.
