Της Άννας Ευθυμίου,Υφυπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης
Τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον ένα σενάριο επιστημονικής φαντασίας ή μια συζήτηση που αφορά αποκλειστικά ειδικούς της τεχνολογίας. Είναι ήδη πα-ρούσα στις επιχειρήσεις, στις υπηρεσίες, στη δημόσια διοίκηση και στην αγορά εργασίας. Η παρουσία της δημιουργεί εύλογα ερωτήματα: ποιες θέσεις εργασίας θα αλλάξουν; Ποιες νέες ειδικότητες θα δημιουργηθούν; Ποιες δεξιότητες θα απαιτούνται; Και κυρίως: πώς θα διασφαλίσουμε ότι η τεχνολογία θα λειτουργήσει υπέρ του ανθρώπου και όχι εις βάρος του;
Στη δημόσια συζήτηση συχνά συναντάμε δύο ακραίες προσεγγίσεις. Από τη μία πλευρά, τον φόβο ότι οι μηχανές θα αντικαταστήσουν τον άνθρωπο και ότι η εργασία όπως τη γνωρίζουμε θα εξαφανιστεί. Από την άλλη, την υπεραισιόδοξη αντίληψη ότι η τεχνολογία από μόνη της μπορεί να επιλύσει κάθε πρόβλημα. Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι ούτε απειλή ούτε πανάκεια. Είναι εργαλείο. Και το πώς θα αξιοποιηθεί θα καθορίσει και το αποτέλεσμα.
Το πραγματικό δίλημμα της εποχής μας δεν είναι «άνθρωπος ή τεχνολογία». Δεν είναι «άνθρωπος ή αλγόριθμος». Είναι πώς ο άνθρωπος θα αξιοποιήσει την τεχνολογία προς όφελος της κοινωνίας. Γιατί οι αλγόριθμοι μπορούν να επεξεργάζονται τεράστιο όγκο δεδομένων και να αυξάνουν την αποτελεσματικότητα. Δεν μπορούν όμως να αντικαταστήσουν τη συνείδηση, τη δημιουργικότητα, την κρίση, την εν συναίσθηση και την ευθύνη — στοιχεία που παραμένουν βαθιά ανθρώπινα.
Η αγορά εργασίας ήδη μετασχηματίζεται. Σύμφωνα με έρευνα του World Economic Forum έως το 2030 περίπου το 36% των εργασιών στην Ελλάδα θα εκτελείται από μηχανές, όταν το αντίστοιχο ποσοστό το 2023 ανερχόταν στο 26%. Ωστόσο, αυτή είναι μόνο η μία πλευρά της εικόνας. Οι ίδιες μελέτες δείχνουν ότι θα δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας και νέες ευκαιρίες. Η εργασία δεν εξαφανίζεται. Μετασχηματίζεται.
Οι ταχύτερα αναπτυσσόμενοι τομείς συνδέονται με την τεχνολογία, την ανάλυση δεδομένων, την κυβερνοασφάλεια, την πράσινη ανάπτυξη, την υγεία και τις νέες μορφές παραγωγής. Παράλληλα, αλλάζουν και οι δεξιότητες που απαιτούνται. Η τεχνολογική παιδεία, η κριτική σκέψη, η προσαρμοστικότητα και η δια βίου μάθηση αποκτούν πρωταγωνιστικό ρόλο.
Για τον λόγο αυτό, στο Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης αξιοποιούμε την τεχνητή νοημοσύνη ως εργαλείο στρατηγικού σχεδιασμού για μια σύγχρονη και πιο αποτελεσματική αγορά εργασίας. Κεντρικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια έχει ο Μηχανισμός Διάγνωσης Αναγκών της Αγοράς Εργασίας, τον οποίο ενισχύουμε ώστε να καταγράφει και να αναλύει σε πραγματικό χρόνο τις εξελίξεις στην απασχόληση, αλλά και να προβλέπει τις ανάγκες του μέλλοντος. Μέσα από την αξιοποίηση δεδομένων που παράγονται, μεταξύ άλλων, από την Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, δημιουργούμε έναν δυναμικό «ζωντανό πίνακα ελέγχου» της αγοράς εργασίας. Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να εντοπίζουμε έγκαιρα νέες ειδικότητες, μεταβολές στη ζήτηση επαγγελμάτων, ελλείψεις εργατικού δυναμικού και κρίσιμες τάσεις, σχεδιάζοντας πολιτικές βασισμένες σε πραγματικά δεδομένα και όχι σε εκτιμήσεις.
Παράλληλα, επενδύουμε συστηματικά στην αναβάθμιση δεξιοτήτων και στην προετοιμασία των εργαζομένων για τις απαιτήσεις της νέας εποχής. Τα τελευταία χρόνια υλοποιείται από τη ΔΥΠΑ ένα εκτεταμένο πρόγραμμα reskilling και upskilling με έμφαση στις ψηφιακές και πράσινες δεξιότητες. Από τον Αύγουστο του 2019 μέχρι σήμερα, πάνω από 630.000 άτομα έχουν συμμετάσχει ή συμμετέχουν σε προγράμματα κατάρτισης, ενώ 580.000 έχουν ήδη πιστοποιηθεί, με τις γυναίκες να αποτελούν το 68% των ωφελούμενων. Τα αποτελέσματα ήδη αποτυπώνουν τη θετική επίδραση των πολιτικών αυτών: σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ, έναν χρόνο μετά τη συμμετοχή σε προγράμματα επιδοτούμενης κατάρτισης, οι συμμετέχοντες παρουσίασαν 59% υψηλότερη πιθανότητα απασχόλησης. Παράλληλα, μέσα από πιλοτικές δράσεις προσωποποιημένης επιμόρφωσης με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, διαμορφώνουμε λύσεις προσαρμοσμένες στις ανάγκες κάθε πολίτη, επιβεβαιώνοντας ότι το μέλλον ανήκει σε πολιτικές που τοποθετούν τον άνθρωπο στο επίκεντρο. Η τεχνητή νοημοσύνη, όμως, δεν αφορά μόνο την αγορά εργασίας. Αφορά και το ίδιο το κοινωνικό κράτος. Τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης σε ολόκληρη την Ευρώπη αντιμετωπίζουν σύνθετες προκλήσεις: δημογραφική γήρανση, αυξανόμενες ανάγκες και διαρκή πίεση για αποτελεσματικότερες υπηρεσίες. Σε αυτό το περιβάλλον, η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει ως σημαντικός σύμμαχος εκσυγχρονισμού.
Η αξιοποίηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να συμβάλει στην αυτοματοποίηση διαδικασιών, στη μείωση της γραφειοκρατίας, στον αποτελεσματικότερο εντοπισμό παρατυπιών αλλά και στη διευκόλυνση των πολιτών στην πρόσβαση στα δικαιώματά τους.
Ήδη στον e-ΕΦΚΑ εξελίσσεται μία από τις μεγαλύτερες ψηφιακές μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών, με την ψηφιοποίηση 53 εκατομμυρίων σελίδων ασφαλιστικού βίου που θα επιτρέψει μεγαλύτερη ταχύτητα, διαφάνεια και καλύτερη εξυπηρέτηση. Η ψηφιοποίηση αυτή γίνεται με τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.
Παράλληλα το νέο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα του e-ΕΦΚΑ σηματοδοτεί ένα σημαντικό βήμα για τον εκσυγχρονισμό της κοινωνικής ασφάλισης και την αναβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών προς τους πολίτες. Αποτελεί μια ουσιαστική μεταρρύθμιση που αξιοποιεί τις δυνατότητες της τεχνολογίας, με στόχο τη μείωση της γραφειοκρατίας, την επιτάχυνση των διαδικασιών και τη βελτίωση της καθημερινής εξυπηρέτησης ασφαλισμένων και επιχειρήσεων.
Η ψηφιακή μετάβαση οφείλει να είναι συμπεριληπτική και να μην αφήνει κανέναν πίσω. Το μέλλον της εργασίας θα πρέπει να το διαμορφώσουν οι άνθρωποι. Γιατί τελικά η τεχνητή νοημοσύνη είναι εργαλείο. Και το μέτρο της επιτυχίας θα κριθεί από το αν την αξιοποιήσουμε για μια κοινωνία πιο σύγχρονη, αλλά ταυτόχρονα και πιο ανθρώπινη.
