Την συζήτηση για αλλαγές στη φορολογία στην χώρα μας ανοίγουν ξανά από χθες οι Βρυξέλλες, με αιχμή τις φοροαπαλλαγές, την ενέργεια και τα οχήματα. Το σχέδιο συστάσεων (“recommendations”) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ελλάδα, αν και δεν συνιστούν «ντιρεκτίβα» ούτε δεσμευτικά κείμενα πολιτικής, περιγράφουν με σαφήνεια πού εντοπίζονται στρεβλώσεις και πού θα μπορούσαν να προκύψουν παρεμβάσεις το προσεχές διάστημα.
Πίσω από τις θετικές διαπιστώσεις και τα εύσημα για τις καλές δημοσιονομικές επιδόσεις πάντως, η Κομισιόν θέτει ζήτημα «πράσινων» φόρων στα ορυκτά καύσιμα και το diesel κίνησης, ενώ επανέρχεται με έμφαση στο εύρος των φορολογικών εξαιρέσεων και απαλλαγών.
«Η Ελλάδα χάνει σημαντικά έσοδα λόγω των φορολογικών δαπανών», αναφέρει χαρακτηριστικά εννοώντας τις φοροαπαλλαγές, τις οποίες καταμετρά σε 1.236 τονίζοντας ότι «δεν υπάρχει επίσημος μηχανισμός για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους». Συγκρίνει το πλήθος και το κόστος τους με άλλες χώρες, συστήνοντας επανεξέταση και εξορθολογισμό, αναφέροντας πως «η Ελλάδα χάνει σημαντικά έσοδα», λόγω των εξαιρέσεων (ή ειδικών μειώσεων) στην εφαρμογή τους.
Τα στοιχεία δείχνουν την έκταση του ζητήματος: 1.236 φορολογικές δαπάνες είχαν εκτιμώμενο δημοσιονομικό κόστος 22,88 δισ. το 2024, με τις σημαντικότερες να αφορούν: απαλλαγές για πρώτη κατοικία, φοροαπαλλαγές ενοικίων, φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων, φορολογία επιχειρήσεων, μειωμένο ΦΠΑ και ειδικούς φόρους κατανάλωσης.
ΦΠΑ: Επίμονο «κενό»
Ειδικά στο ΦΠΑ, η Επιτροπή εκτιμά πως η συμμόρφωση βελτιώνεται, αλλά οι εξαιρέσεις κοστίζουν. Το «κενό» ανήλθε σε 9,4 δισ. ευρώ το 2023, δηλαδή 18,3% των δυνητικών εσόδων.
Η Επιτροπή «δείχνει» συγκεκριμένα πεδία: απαλλαγές που «επιβαρύνουν» τη λειτουργία του φόρου, όπως στην ιδιωτική εκπαίδευση και στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο αναδιάρθρωσης.
Εστιάζει όμως και στις επίμονες «εστίες» φοροδιαφυγής. Παρότι αναγνωρίζει τη σημαντική πρόοδο και πως «το χάσμα συμμόρφωσης στον ΦΠΑ μειώθηκε σημαντικά», σημειώνει πως η εικόνα δεν είναι ομοιόμορφη. Το βασικό πρόβλημα εντοπίζεται στους αυτοαπασχολούμενους. «Η φοροδιαφυγή στον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων παρέμεινε σε υψηλά επίπεδα», ιδίως σε δραστηριότητες με συναλλαγές σε μετρητά και περιορισμένη καταγραφή.
Για ποιους κτυπά η καμπάνα; Κυρίως για μη στεγασμένα τεχνικά επαγγέλματα και λοιπές υπηρεσίες που παρέχονται εκτός επαγγελματικής εγκατάστασης, με «χέρι με χέρι» συναλλαγές χωρίς POS. Με τους «αστερίσκους» αυτούς που βάζει πάντως, αν και δεν διατυπώνεται ρητά ως σύσταση, δεν διαφαίνεται απόσυρση «εργαλείων» όπως το τεκμαρτό εισόδημα για τους ελεύθερους επαγγελματίες.
Ενέργεια: Αυξήσεις φόρων στο πετρέλαιο
Ιδιαίτερα αιχμηρές είναι οι επισημάνσεις για την ενέργεια. Όπως σημειώνεται, «η Ελλάδα παραμένει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας είναι υψηλότερες από τον μέσο όρο της ΕΕ, εν μέρει λόγω της εξάρτησης από το φυσικό αέριο».
Ωστόσο το βασικό πρόβλημα εντοπίζεται στη φορολογία: «η φορολόγηση της ενέργειας εξακολουθεί να ευνοεί τα ορυκτά καύσιμα έναντι της ηλεκτρικής ενέργειας, στέλνοντας αντικρουόμενα σήματα τιμών».
Αν και δεν προκύπτει από τα κείμενα ότι κάτι το θέμα έχει απασχολήσει και συζητείται επισήμως ή στο παρασκήνιο, η Κομισιόν ξεκάθαρα αντιμετωπίζει ως στρέβλωση τον μειωμένο φόρο στο πετρέλαιο κίνησης, επισημαίνοντας ότι η κυβέρνηση τον επιδοτεί με επιπλέον 15-20 λεπτά το λίτρο λόγω κρίσης, για να προλάβει νέο κύμα ανατιμήσεων καθώς αποτελεί το βασικό καύσιμο για την παραγωγή και τις οδικές μεταφορές στη χώρα.
Αυτά συμβαίνουν πάντως την ίδια ακριβώς ώρα που στη δημόσια συζήτηση στη χώρα μας διατυπώνονται αιτήματα για ακόμα μεγαλύτερες μειώσεις φόρων στα καύσιμα.
«Κορνάρουν» αυξήσεις και πράσινοι φόροι
Προχωρώντας ένα βήμα πιο πέρα μάλιστα, η Επιτροπή δείχνει την επιλεκτική ευαισθησία της για τα θέματα καυσίμων και τα ΙΧ, παίρνοντας θέση κατά του diesel όχι μόνο έναντι του ηλεκτρικού ρεύματος, αλλά και των άλλων υγρών καυσίμων. Όπως επισημαίνει «οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης στο diesel παραμένουν ιδιαίτερα χαμηλοί σε σχέση με τη βενζίνη, παρότι είναι πιο επιβλαβές για το περιβάλλον».
Πρόωρο ή μη πάντως, η Ατζέντα της ΕΕ για την πράσινη μετάβαση για την επόμενη πενταετία οδηγεί -μελλοντικά τουλάχιστον- τις κυβερνήσεις όλων των κρατών προς πιθανά μέτρα όπως: αύξηση του ειδικού φόρου κατανάλωσης στο diesel, εξίσωση ή προσέγγιση της φορολογίας με τη βενζίνη, αναπροσαρμογή τελών κυκλοφορίας με βάση ρύπους, κίνητρα για ηλεκτρικά οχήματα (επιδότηση αγοράς, φορολογικές εκπτώσεις), αλλαγές στον φόρο ταξινόμησης ώστε να ευνοούνται καθαρότερα οχήματα.
Όχι τυχαία, στην έκθεση επισημαίνεται ότι η Ελλάδα διαθέτει έναν από τους πιο γερασμένους στόλους οχημάτων στην Ευρώπη, γεγονός που επιβαρύνει τις εκπομπές και ενισχύει την ανάγκη για παρεμβάσεις.
