Η κυβέρνηση προχωρά σε σημαντικές αλλαγές για τις συντάξεις χηρείας, με στόχο την αποκατάσταση των δραστικών περικοπών που μείωσαν τα ποσά από το 70% στο 35% της σύνταξης του θανόντος συζύγου. Οι προγραμματισμένες παρεμβάσεις επηρεάζουν περίπου 295.000 συνταξιούχους και επιταχύνονται μετά την πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία δημιουργεί νέα δεδομένα στο ασφαλιστικό τοπίο.
Το υπουργείο Εργασίας διατηρεί επιφυλακτικότητα σχετικά με τις λεπτομέρειες των επικείμενων μεταρρυθμίσεων, καθώς οι οριστικές αποφάσεις θα ληφθούν σε υψηλό κυβερνητικό επίπεδο. Σύμφωνα με αξιόπιστες πληροφορίες, το σχέδιο περιλαμβάνει τη συνέχιση του πάγου των μειώσεων που προβλέπονται νομοθετικά αλλά δεν εφαρμόστηκαν ποτέ σε 118.000 περιπτώσεις. Παράλληλα, εξετάζεται λύση για την πλήρη αποκατάσταση των ποσών σε 12.000 συντάξεις χηρείας του δημόσιου τομέα.
Η ανισότητα στην εφαρμογή του νόμου Κατρούγκαλου
Σήμερα παρατηρείται μια ασυνεπής εφαρμογή του νόμου Κατρούγκαλου του 2016, ο οποίος ουσιαστικά λειτουργεί επιλεκτικά. Οι συντάξεις χηρείας του δημόσιου τομέα έχουν υποστεί δραστική μείωση από το 70% στο 35% της σύνταξης του αποβιώσαντος συζύγου. Αντίθετα, οι αντίστοιχες συντάξεις του ιδιωτικού τομέα παραμένουν ανέπαφες, χάρη στις έντονες κινητοποιήσεις που ακολούθησαν όταν το υπουργείο επιχείρησε το 2020 να επιβάλει τις ίδιες περικοπές.
Η πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας επικυρώνει την επονομαζόμενη εγκύκλιο Τσακλόγλου, η οποία ορίζει ότι θα πρέπει να καταβάλλεται μία αντί δύο εθνικές συντάξεις όταν ο δικαιούχος λαμβάνει ταυτόχρονα σύνταξη χηρείας και σύνταξη γήρατος.
Το σχέδιο αλλαγών που προωθεί η κυβέρνηση
Μέσα σε αυτό το πολύπλοκο περιβάλλον, η κυβέρνηση προετοιμάζει ένα ολοκληρωμένο πακέτο μέτρων με βασικό στόχο την επαναφορά των ποσών που περικόπηκαν βάσει της νομοθεσίας Κατρούγκαλου. Οι προτεινόμενες αλλαγές αφορούν συνολικά 295.000 συνταξιούχους που εισπράττουν σύνταξη χηρείας μαζί με δεύτερη προσωπική σύνταξη ή εξακολουθούν να εργάζονται.
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, το σχέδιο που μελετάται περιλαμβάνει τρεις βασικούς άξονες:
Πρώτον, την ακύρωση των περικοπών για 118.000 συνταξιούχους που λαμβάνουν σύνταξη χηρείας από ταμεία του ιδιωτικού τομέα και ταυτόχρονα διαθέτουν προσωπική σύνταξη ή εργάζονται. Χωρίς αυτή την παρέμβαση, οι δικαιούχοι θα έχαναν το μισό ποσό της σύνταξης χηρείας, λαμβάνοντας μόνο το 35% αντί του 70% της σύνταξης του θανόντος.
Δεύτερον, την πλήρη αποκατάσταση των μειώσεων που επιβλήθηκαν σε 12.000 συνταξιούχους με σύνταξη χηρείας του δημοσίου. Η αποκατάσταση εξετάζεται να ισχύσει από την εφαρμογή της και στο εξής, με επαναφορά των ποσών από το 35% στο 70% της σύνταξης του αποβιώσαντος.
Τρίτον, την τροποποίηση της διάταξης για τις δύο εθνικές συντάξεις, ώστε να συνεχίσει να καταβάλλεται και η δεύτερη εθνική σύνταξη σε συνταξιούχους που λαμβάνουν σύνταξη χηρείας μαζί με σύνταξη γήρατος ή αναπηρίας.
Η νομοθετική εξέλιξη των συντάξεων χηρείας
Ο νόμος 4387/2016, γνωστός ως νόμος Κατρούγκαλου, μείωνε τη σύνταξη χηρείας στο 50% της σύνταξης του θανόντος, με περαιτέρω μείωση στο 25% μετά από τριετία, εφόσον ο δικαιούχος λάμβανε προσωπική σύνταξη ή εργαζόταν. Αργότερα, με τον νόμο 4670/2020 του υπουργού Βρούτση, το ποσοστό αυξήθηκε στο 70%, ενώ μετά την τριετία και υπό την προϋπόθεση ύπαρξης δεύτερης σύνταξης ή εργασίας, το ποσοστό μειωνόταν στο 35%.
Οι επιπτώσεις της απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας
Η απόφαση 699/2026 του Συμβουλίου της Επικρατείας, παρότι δεν παράγει άμεσα πρακτικά αποτελέσματα, επαναφέρει στο προσκήνιο την εγκύκλιο Τσακλόγλου του 2021 σχετικά με τη σώρευση συντάξεων. Η εγκύκλιος προέβλεπε ότι σε περιπτώσεις λήψης δύο συντάξεων, είτε από διαφορετικά δικαιώματα όπως γήρατος και χηρείας, είτε από το ίδιο δικαίωμα όπως δύο συντάξεις γήρατος, θα καταβάλλεται μόνο μία εθνική σύνταξη με το πλήρες ποσό.
Συγκεκριμένα, ένας συνταξιούχος λόγω γήρατος που εισπράττει εθνική σύνταξη 446,87 ευρώ και εθνική σύνταξη λόγω χηρείας 312,80 ευρώ (το 70% της εθνικής σύνταξης του θανόντος), θα έπρεπε να λαμβάνει μόνο την εθνική σύνταξη γήρατος, ενώ η εθνική σύνταξη χηρείας θα καταργούνταν. Η ανταποδοτική σύνταξη θα καταβαλλόταν μειωμένη στο 35%.
Για τους παλαιούς συνταξιούχους, δηλαδή αυτούς που συνταξιοδοτήθηκαν πριν τον νόμο Κατρούγκαλου, η εγκύκλιος προέβλεπε τη διατήρηση και των δύο εθνικών συντάξεων, αλλά η εθνική σύνταξη χηρείας θα μετατρεπόταν σε προσωπική διαφορά, πράγμα που σημαίνει ότι δεν θα δινόταν μελλοντικές αυξήσεις.
Το Συμβούλιο της Επικρατείας επιβεβαιώνει τις διατάξεις της εγκυκλίου, αλλά την καθιστά ακυρωτέα όσον αφορά τις παλαιές συντάξεις. Το Δικαστήριο κρίνει ότι η σώρευση και η μετατροπή μιας από τις δύο εθνικές συντάξεις σε προσωπική διαφορά θα έπρεπε να προβλέπεται ρητά στον νόμο Κατρούγκαλου και όχι να θεσπίζεται μέσω εγκυκλίου.
