Η περίοδος της Σαρακοστής και ιδιαίτερα η Καθαρά Δευτέρα συνδέονται με συγκεκριμένα τρόφιμα, τα γνωστά σαρακοστιανά. Πρόκειται κυρίως για νηστίσιμες επιλογές, όπως όσπρια, λαδερά πιάτα χωρίς κρέας, αλλά και αλιεύματα όπως χταπόδια, καλαμάρια, θράψαλα, σουπιές, γαρίδες και μύδια, μαζί με προϊόντα όπως ο ταραμάς και το αυγοτάραχο. Αγαπημένο επιδόρπιο της περιόδου είναι ο χαλβάς, που πλέον κυκλοφορεί σε πολλές εμπορικές παραλλαγές.
Πολλά από αυτά τα τρόφιμα, ιδιαίτερα τα αλιεύματα είναι ευαίσθητα στη διατήρηση (ή αλλιώς ευαλλοίωτα). Ωστόσο, με σωστή αποθήκευση, σωστή προετοιμασία των γευμάτων και γενικά την τήρηση των ορθών πρακτικών υγιεινής, αποφεύγονται οι αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία των καταναλωτών. Στο πλαίσιο αυτό, ο ΕΦΕΤ δημοσίευσε ορισμένες χρήσιμες συμβουλές για την επιλογή τροφίμων που καταναλώνονται ειδικά την περίοδο της Σαρακοστής Αναλυτικότερα:
ΚΕΦΑΛΟΠΟΔΑ (π.χ. χταπόδια, καλαμάρια, θράψαλα, σουπιές)
Τα βρίσκουμε στην αγορά, είτε νωπά, είτε κατεψυγμένα, είτε αποψυγμένα. Στα νωπά προσέχουμε:
- Να μην έχουν δυσάρεστη οσμή, ή οσμή αμμωνίας, ή οποιαδήποτε άλλη οσμή, ξένη προς το προϊόν, αλλά να αναδίδουν την χαρακτηριστική οσμή της θάλασσας.
- Η επιφάνεια του σώματος να είναι υγρή και γυαλιστερή, ενώ τα πλοκάμια και οι βεντούζες να αντέχουν σε ελαφρύ τράβηγμα και να μην αποσπώνται εύκολα.
- Η σάρκα να είναι συμπαγής, ελαστική και γυαλιστερή ενώ τα μάτια να είναι γυαλιστερά, ζωηρά χωρίς κηλίδες. Ακόμη, έχοντας υπόψη ότι η αξία του καλαμαριού είναι υπερδιπλάσια από αυτή του θράψαλου, καλό είναι να έχουμε στο μυαλό μας τις διαφορές στα χαρακτηριστικά ανάμεσα στα καλαμάρια και τα θράψαλα όταν τα βλέπουμε ολόκληρα και να μπορούμε να τα ξεχωρίσουμε, για να αποφύγουμε κάποια πιθανή παραπλάνηση. Τα καλαμάρια και τα θράψαλα έχουν μια χαρακτηριστική μορφολογική διαφορά στη μορφή του πτερυγίου τους. Τα καλαμάρια έχουν ένα ρομβοειδές πτερύγιο που εκτείνεται στο μεγαλύτερο μήκος του σώματός τους, ενώ το πτερύγιο στα θράψαλα είναι τριγωνικού σχήματος και πιο πεπλατυσμένο. Όταν τα δύο είδη εκτίθενται νωπά πάνω στον πάγο είναι εύκολη η διάκρισή τους, γιατί τα θράψαλα διαθέτουν δέκα πλοκάμια παρόμοιου μήκους, ενώ τα καλαμάρια έχουν δύο χαρακτηριστικά πλοκάμια πιο επιμήκη σε σχέση με τα υπόλοιπα οκτώ. Τα κατεψυγμένα (συσκευασμένα ή χύμα) κεφαλόποδα δεν πρέπει να πωλούνται με αλλοιωμένη χροιά, ενώ συνήθως καλύπτονται από ένα στρώμα πάγου. Μετά την απόψυξη το περιεχόμενο πρέπει να έχει το χρώμα και την οσμή του νωπού προϊόντος. Τα αποψυγμένα αλιεύματα που πωλούνται χύδην, θα πρέπει να διατίθενται στην αρχική συσκευασία τους, η οποία θα πρέπει να φέρει το σήμα αναγνώρισης (οβάλ σφραγίδα) της εγκεκριμένης εγκατάστασης που πραγματοποιήθηκε η απόψυξή τους. Κατά την πώλησή τους πρέπει υποχρεωτικά εκτός από τις ενδείξεις στη συσκευασία τους να έχουν εμφανή δήλωση της αποψυγμένης κατάστασής τους με την αναγραφή της λέξης «αποψυχθέν» στην ενδεικτική πινακίδα πώλησης. Τονίζεται ότι απαγορεύεται η απόψυξη στα καταστήματα πώλησης.
ΟΣΤΡΑΚΟΕΙΔΗ (π.χ. μύδια, κυδώνια, γυαλιστερές, στρείδια, αχιβάδες, χτένια). Εφόσον πωλούνται νωπά με κέλυφος θα πρέπει να είναι ζωντανά και αυτό φαίνεται εύκολα αν ισχύουν τα εξής:
- Το κέλυφος είναι κλειστό και ανοίγει πολύ δύσκολα ή αν είναι μερικώς ανοιχτό με την ελάχιστη πίεση πάνω στο κέλυφός κλείνει μόνο του ερμητικά.
- Το περιεχόμενο είναι υγρό, καθαρό και άοσμο.
- Η σάρκα είναι υγρή, γερά προσκολλημένη στο κέλυφος. Είναι χαρακτηριστικό ότι με τσίμπημα καρφίτσας ή με λίγες σταγόνες λεμονιού προκαλείται συστολή του σώματος. Για τα αποφλοιωμένα μύδια που πωλούνται πάνω σε πάγο, παρατηρούμε αν η σάρκα τους είναι γυαλιστερή, συνεκτική και αναδίδει μυρωδιά θάλασσας. Τα μύδια πωλούνται επίσης και κατεψυγμένα με ή δίχως κέλυφος.
ΜΑΛΑΚΟΣΤΡΑΚΑ (π.χ. γαρίδες, καραβίδες, αστακοί, καβούρια) Τα βρίσκουμε στην αγορά είτε ως νωπά, είτε ως κατεψυγμένα, είτε ως αποψυγμένα. Όσον αφορά τα νωπά, ελέγχουμε ότι:
- Δεν έχουν δυσάρεστη οσμή, αλλά αναδίδουν την χαρακτηριστική οσμή της θάλασσας.
- Τα πόδια τους είναι στερεά κολλημένα στο σώμα και σκληρά.
- Η μεμβράνη του θώρακα είναι τεντωμένη, ανθεκτική και διαφανής.
- Το κεφάλι και ο θώρακας είναι ανοιχτόχρωμα, όχι μελανού χρώματος και δεν πρέπει να έχουν μαύρες κηλίδες.
- Να έχουν αντανακλαστικές κινήσεις στα μάτια, στις κεραίες και στα πόδια όταν είναι ζωντανά. Γενικά, να γνωρίζουμε ότι οι φρέσκες γαρίδες γλιστρούν εύκολα από το χέρι.
ΑΧΙΝΟΙ
Οι αχινοί πρέπει κατά την αγορά τους να είναι ζωντανοί, κάτι που διακρίνεται εύκολα από την κίνηση των αγκαθιών τους. Όταν επιλέγουμε κονσέρβες ιχθυηρών που διατηρούνται στο ψυγείο ή εκτός ψυγείου, προσέχουμε να είναι ακέραιες και σφραγισμένες, χωρίς βαθουλώματα ή διογκώσεις.
ΑΛΛΑ ΣΑΡΑΚΟΣΤΙΑΝΑ ΕΔΕΣΜΑΤΑ
Ο ταραμάς συναντάται σε μορφή πάστας και πρέπει να έχει ομοιόμορφο χρώμα. Πιθανή αλλοίωση στον ταραμά διαπιστώνεται από την εμφάνιση μούχλας, την ξηρότητα, την τάγγιση, την πικρή ή ξινή γεύση.
ΤΡΟΦΙΚΕΣ ΑΛΛΕΡΓΙΕΣ
Τόσο τα ψάρια, τα μαλάκια και τα οστρακοειδή, όπως και οι σπόροι σησαμιού και οι ξηροί καρποί (πρώτες ύλες για τον χαλβά) είναι από τις ουσίες που μπορεί να προκαλέσουν αλλεργίες ή δυσανεξίες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναγνωρίσει με κανονισμό τις 14 ουσίες ή προϊόντα που προκαλούν πιο συχνά τροφικές αλλεργίες ή δυσανεξίες (παράρτημα ΙΙ του Κανονισμού 1169/2011). Οι ουσίες αυτές πρέπει να αναγράφονται ευκρινώς στα προσυσκευασμένα τρόφιμα, είτε χρησιμοποιούνται ως πρώτη ύλη, είτε μπορεί να περιέχονται ίχνη αυτών από διασταυρούμενη επιμόλυνση. Στα μη προσυσκευασμένα τρόφιμα και σε χώρους μαζικής εστίασης οι υπεύθυνοι πρέπει να είναι σε θέση να μας παρέχουν τις απαραίτητες πληροφορίες είτε μέσω του μενού, είτε μέσω πινακίδων, είτε και προφορικά εφόσον υπάρχει γραπτή ενημέρωση (σε μενού, σε καταλόγους ή σε πινακίδες) για την ύπαρξη αλλεργιογόνων στα τρόφιμα. Αν σκοπεύουμε να μαγειρέψουμε κάτι για φίλους ή την οικογένειά μας ή να πραγματοποιήσουμε κάποιο τραπέζι, δεν ξεχνάμε να τους ρωτήσουμε αν υποφέρουν από κάποια τροφική αλλεργία, ώστε να προσέξουμε τα υλικά που θα χρησιμοποιήσουμε ή να τους προειδοποιήσουμε να μην φάνε κάποια από τα φαγητά. Αν κάποιος νιώσει αδιαθεσία ή παρουσιάσει αλλεργική αντίδραση μετά από κατανάλωση κάποιου τρόφιμου, θα πρέπει να αναζητήσει άμεσα ιατρική βοήθεια.
