Η Ύψωση του Τιμίου Σταυρού είναι μια μεγάλη δεσποτική χριστιανική γιορτή που εορτάζεται στις 14 Σεπτεμβρίου. Τιμά τη διπλή ανεύρεση του Τιμίου Σταυρού, πάνω στον οποίο μαρτύρησε ο Χριστός, αρχικά από την Αγία Ελένη το 326 μ.Χ. και στη συνέχεια την επαναπόκτησή του από τον αυτοκράτορα Ηράκλειο το 628 μ.Χ. Η γιορτή αποτελεί σύμβολο θριάμβου και τιμάται από την Ορθόδοξη και την Καθολική Εκκλησία.
Η Αγία Ελένη, μητέρα του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου, ανήγειρε ανασκαφές στους Αγίους Τόπους, όπου βρήκε τον Τίμιο Σταυρό, που βρισκόταν κάτω από φυτό βασιλικό. Ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Μακάριος τον ύψωσε στον Ναό της Αναστάσεως την 14η Σεπτεμβρίου του 335 μ.Χ.
- Δεύτερη Ύψωση (628 μ.Χ.):Ο Αυτοκράτορας Ηράκλειος νίκησε τους Πέρσες, οι οποίοι είχαν κλέψει τον Σταυρό από τα Ιεροσόλυμα. Ο Ηράκλειος επέστρεψε τον Σταυρό στην Κωνσταντινούπολη και στη συνέχεια στα Ιεροσόλυμα, όπου επανατοποθετήθηκε στον ίδιο ναό.
